روزنامه حبل‌المتین

یکی از روزنامه های کثیرالانتشار و مفید زبان فارسی که نزدیک به ۴۰ سال در خارج ایران منتشر می شده، روزنامه معروف و مشهور “حبل المتین“‌ می باشد.

حبل المتین کلکته
این روزنامه به مدیری سیدجلال الدین الحسینی ملقب به مؤیدالاسلام در شهر کلکته به زبان فارسی تاسیس و شماره اول آن در تاریخ ۱۰/جمادی الثانی/۱۳۱۱ه.ق چاپ و توزیع گردید. حبل المتین در ۲۴ صفحه و به قطع وزیری بزرگ، چاپ سربی، طبع و هفته أی یکبار. روزهای دوشنبه و سه شنبه توزیع می شد. در هر شماره اسم روزنامه به خط نسخ درشت و بالای آن (نامه مقدسه) و در زیر، سال تاسیس (سنه ۱۳۱۱). و در یک طرف قیمت اشتراک و در طرف دیگر سایر خصوصیات از قبیل (کلیه امور ادارة با مدیرکل مؤیدالاسلام است) و “ مدیکل کالج استریت، نمبر ۴“‌ و… است.

قیمت اشتراک سالانه و شش ماهه در کشورهای مختلف، متفاوت بود.
هند و برمه: سالانه ۱۲ روپیه شش ماهه ۷روپیه
ایران و افغانستان: سالانه ۴۰ قران شش ماهه ۲۵ روپیه و…

مندرجات روزنامه پس از درج مقالة اساسی، عبارت از وقایع و حوادث ایران به تفصیل و کشورهای مصر، عراق، عثمانی و… و ترجمه تلگرافات خارجی و مقالات مختلف می باشد. حبل المتین چون در ممالک ایران، هندوستان، مصر و روسیه نماینده داشته. لذا اخبار این کشورها را به تفصیل چاپ می کرده، بخصوص نسبت به ایران که از اغلب شهرهای مهم برای ادارة روزنامه، اخبار و مقاله می فرستاده اند.

همین جامعیت و تفصیل اخبار روزنامه بود که باعث شد حبل المتین در ایران رواج و نفوذ زیادی پیدا کند. موضوع دیگر رایگان بودن آن بوده. که مدت ده سال متوالی هر هفته ۵۰۰۰ نسخه از آن به رایگان بین روحانیان نجف و علمای ایران و سایر روشنفکران توزیع می شد.

به علت همین نفوذ زیاد و بی پروایی در نوشتن مقالات بوده که ناگهان اتابک متوجه خطر عظیم روزنامه شد و برای عمر اول به مدت ۴ سال از ورود روزنامه به ایران جلوگیری کرد. پس از توقیف مذکور، یک مرتبه هم انتشار حبل المتین برای مدت ۸ سال از طرف دولت هندوستان متوقف شد. ظاهراً سال ۱۲۹۵ش بود و در اوایل سال ۱۳۰۳ش از توقیف خارج و مجدداً چاپ و منتشر شد. و پس از آن تا فوت مؤیدالاسلام یعنی تا آذر ۱۳۰۹ همچنان انتشار روزنامه بدون توقف ادامه داشت. در سنوات اخیر به علت ضعف بینایی، امور ادارة روزنامه به عهدة دختر دوم او، فرح السلطان می بود و چند سال اسم نامبرده در عنوان روزنامه به سمت دبیرثانی قید گردیده است.

طلوع حبل المتین: در سال ۱۳۱۱ سیدجمال الدین اسدآبادی در انگلستان و پرنس ملکم خان وزیرمختار دولت علیه در لندن، در نتیجه مکاتبات متوالی با آقای مؤید، چنین تصمیم گرفتند که برای پیشبرد انقلاب فکری ایرانیان دست به انتشار روزنامه بزنند که روزنامه قانون از لندن و حبل المتین از کلکته در تاریخ ۱۰/ جمادی الثانی/۱۳۱۱ ه.ق چاپ و توزیع شد و تا زمان مرگ مؤیدالاسلام نیز ادامه داشت.

حبل المتین تهران
این روزنامه در تهران به مدیری میرزاسیدحسن کاشانی برادر کوچکتر مؤیدالاسلام، تاسیس و شمارة اول آن در ۴ صفحه به قطع همان حبل المتین کلکته در مطبعة سربی (مطبعة فاروس) طبع و در تاریخ ۱۵/ ربیع الاول/ ۱۳۲۵ق مطابق با ۱۹/اردیبهشت ماه/ ۸۲۹ جلالی و ۲۹/آوریل/ ۱۹۰۷م منتشر شد. در عنوان روزنامه، مدیرکل جلال الدین الحسینی مؤیدالاسلام (صاحب امتیاز روزنامه) و عنوان مراسلات (طهران. خیابان لاله زار. نایب میرزا سیدحسن کاشانی) معرفی شد.

این روزنامه، شاخ أی از حبل المتین کلکته به شمار می رفت و در عنوان روزنامة یومیه معرفی شد و در زیرنامه روزنامه سال تاسیس (۱۳۱۱) و همچنین محل طبع (طهران) درج گردید: و در آخر ستون صفحة ۴ امضای حسن الحسینی کاشانی آمده. روزنامه حبل المتین (روزنامه یومیه ملی آزاد سیاسی اخباری تجاری علمی ادبی، مقالات عام المنفعه با امضاء قبول و در انتشارش اداره آزاد است) معرفی شده است.

مندرجات حبل المتین پس از درج مقالة اساسی، عبارت از اخبار داخله و خارجه می باشد بخصوص به علت وابستگی این روزنامه با حبل المتین کلکته اخبار خارجه بیشتر در آن درج شده و علاوه بر آن، مذاکرات مجلس شورای ملی و تلگرافات داخله و خارجه نیز در آن چاپ می شد.

پس از وقایع مجلس و حوادث باغشاه، به دستور محمدعلی شاه پنج نفر از تهران به خارج ایران تبعید شدند. من جمله میرزاسیدحسن کاشانی وی پس از خروج از تهران و توقف چند ماهه در رشت و انتشار چند شماره روزنامه در آنجا، در اواسط سال ۱۳۲۷ق مقارن با خروج محمدعلی شاه مجدداً به طهران بازگشت و انتشار روزنامه را از سر گرفت. پس از انتشار شماره ۶ دررجب ۱۳۲۷ق به مناسبت چاپ یک مقاله با عنوان “ اذا فسل العالم فسل العالم “ به قلم سیدنورالدین می پرسید اسدالله خرقانی، که بر ضد دیانت بودو عبارات زننده نیز داشت، غوغا و اعتراضات کسترده در تهران بر علیه روزنامه و مدیر آن برپا شد. زیرا نشر این مقاله را برخلاف قانون مطبوعات می دانستند. وزارت معارف از وزارت عدلیه تقاضای محاکمه مدیر حبل المتین و توقیف روزنامه را نمود. پس از آنکه حکم به اجرا درآمد، سیدحسن در منزل شخصی ماندگارشد و به واسطه کسالت دیگر اقدام به انتشار روزنامه ننمود تا در تهران از دنیا رفت.

حبل المتین رشت
این روزنامه در رشت به مدیری آقامیرزا سیدحسن کاشانی تاسیس و در سال ۱۳۲۷ه. ق منتشر شده است. شمارة اول آن در محرم سال مذکور منتشر و چند شمارة بعدی نیز در همان سال چاپ شد و پس از آن سیدحسن دوباره به تهران بازگشت و کار انتشار را در تهران ادامه داد.